Armandinho

Armando Augusto Freire (1891-1946) was de gitarist die de Portugese gitaar tot soloinstrument maakte. Hij componeerde Fado da Adiça, dat nog elke avond in Lissabon klinkt, en Fado Alexandrino Estoril, plus tientallen andere stukken.

Armandinho, Gitarist

Armandinho werd in 1891 in Lissabon geboren als Armando Augusto Freire. Als tiener begon hij te spelen in de Fadohuizen van Mouraria en Alfama, en in de jaren twintig was hij de gitarist die iedereen op het podium wilde. Niet omdat hij de luidste of de snelste was, maar omdat hij begreep dat de Portugese gitaar een melodie in haar eentje kon dragen: zonder stem, zonder fadista, zonder iets anders.

Dat inzicht veranderde de Fado.

Armandinho speelt Portugese gitaar
Armandinho speelt Portugese gitaar

De gitarist

De meeste gitaristen in de Fado van het begin van de twintigste eeuw bleven op de achtergrond. Ze begeleidden zangers. Armandinho begeleidde ook, maar hij componeerde daarnaast instrumentale stukken, melodieën die op zichzelf stonden en zonder woorden een verhaal vertelden. Dat was nieuw. En het werkte.

Zijn techniek was precies maar nooit kil. Hij had een gave voor versiering, voor de kleine buigingen (de glijdende tonen, de aangehouden noten, de stiltes) die de Portugese gitaar haar eigen stem geven. Je hoort het in elke opname die uit de jaren twintig en dertig bewaard is gebleven.

De componist

Armandinho componeerde tientallen Fado’s. De meeste zijn vergeten, een paar zijn gebleven. Fado da Adiça kent iedereen: een eenvoudige melodie in C-groot die honderden keren is opgenomen en nog steeds elke avond ergens in Lissabon wordt gespeeld. Ook Fado Alexandrino Estoril, vernoemd naar het stadje waar hij het schreef, heeft de tijd doorstaan.

Wat deze stukken laat duren, is precies wat ze zo makkelijk doet lijken: ze hebben de vorm van iets onvermijdelijks. Je hoort ze één keer en denkt dat je ze altijd al kende. Dat is geen toeval. Dat is vakmanschap.

De naam

De naam Fado da Adiça komt waarschijnlijk van de Rua da Adiça, een smalle straat in Alfama en een van de oudste van de wijk. Of Armandinho er woonde, er speelde of de naam gewoon mooi vond, weet niemand zeker. De straat bestaat nog.

Zijn nalatenschap

Armandinho overleed in 1946 in Lissabon. Hij liet opnames, composities en een generatie gitaristen achter die hadden gezien wat de Portugese gitaar kon. Zijn invloed op de instrumentale kant van de Fado is moeilijk te overschatten: hij opende een deur die nog altijd openstaat.

Zit je vandaag in een Fadohuis en speelt de gitarist een kort instrumentaal stuk voordat de fadista opkomt, dan is de kans groot dat het van Armandinho is.

Composities

Bekijk alles

Meer gitaristen

Fontes Rocha

Gitarist

Fontes Rocha

José Fontes Rocha (1926-2011) begeleidde Amália Rodrigues twaalf jaar en gaf een halve eeuw lang vorm aan het geluid van de Portugese gitaar in de Fado. Hij werd geboren in Ramalde, Porto, leerde daar het instrument en verhuisde op zijn dertigste naar Lissabon.

Lees meer over Fontes Rocha
Joel Pina

Gitarist

Joel Pina

Joel Pina (1920-2021) gaf de Fado een instrument waar die een eeuw buiten had gekund: de viola baixo. Zeven decennia lang was hij het anker van de ensembles achter Amália Rodrigues en Maria Teresa de Noronha, en de baslijn die hij bedacht is nog steeds degene die jongere spelers volgen.

Lees meer over Joel Pina
Martinho d'Assunção

Gitarist

Martinho d'Assunção

Martinho d'Assunção (1914-1992) wordt vaak de uitvinder van de klassieke gitaar in de Fado genoemd. Als wonderkind op het instrument gaf hij de begeleidende klassieke gitaar haar moderne rol, de harmonie dragen onder de Portugese gitaar, en hij componeerde de muziek van ‘Fado Faia’, een van de meest opgenomen melodieën van het repertoire.

Lees meer over Martinho d'Assunção
Bekijk alles