Alfredo Marceneiro

Hij noemde zichzelf nooit componist, alleen een stilist die een stem gaf aan wat hij hoorde, en toch werden zijn twaalf eenvoudige melodieën onsterfelijk in de Fado.

Alfredo Marceneiro, Fadista
Foto door Vdm produções, CC BY-SA 4.0

Hij werd geboren als Alfredo Duarte in de Lissabonse parochie Santa Isabel en nam zijn artiestennaam over van zijn beroep. Hij werkte als scheepstimmerman op het arsenaal van Alfeite, een werf die tijdens zijn dienstjaren door de CUF-groep werd overgenomen, en noemde zijn Fado Cuf naar die werkgever. Het grootste deel van zijn leven woonde hij aan de Rua da Páscoa. Hij zong bijna zeventig jaar en trad op tot vlak voor zijn dood op zijn eenennegentigste.

De stilist

Marceneiro weigerde de titel van componist. Op de vraag welke Fado’s hij had geschreven, antwoordde hij dat hij niets had geschreven: hij gaf alleen een stem aan liederen die hij had gehoord, veel ervan van zijn moeder, en aan de straatroepen van de Lissabonse ambachten. Zichzelf noemde hij liever stilist.

‘Ik denk dat het grote geheim van de Fado eenvoud is. Ja, sommigen noemen het armoede. Maar in de Fado is die armoede een kwaliteit.’ (Da Severa)

Zijn melodieën bewegen zich vrijwel helemaal tussen tonica en dominant, zonder versiering. Uit die soberheid kwamen ongeveer twaalf Fado’s voort die onsterfelijk bleken, onder meer Fado Bailado, Fado Menor com Versículo, Fado Odeon en Fado de Pagem.

De ceremonie van het Fadohuis

De rituelen die nu voor tijdloos doorgaan, staand zingen, gedimd licht, een kaars op tafel, bedacht Marceneiro zelf. Het is geen eeuwenoude gewoonte. Elk optreden zong hij een beetje anders, met de frisheid van een eerste keer horen, en hij vond dat een fadista ‘de zinnen moet verdelen’ en de woorden het zingen moet laten sturen.

Composities

Fado

Fado Cravo

Fado Cravo, ook Fado do Cravo genoemd, is een muzikaal eenvoudige Fado van Alfredo Marceneiro. De naam komt van de vroege tekst Cravo van Fernando Telles, die in onbruik raakte toen een andere tekst, de Viela van Guilherme Pereira da Rosa, zijn plaats innam.

Fado

Fado Bailado

Fado Bailado is een Fado van Alfredo Marceneiro met lange rusten tussen de verzen. Zijn melodie is die van Estranha Forma de Vida, die Amália Rodrigues in 1962 zong op een eigen tekst. Die versie werd zo beroemd dat ze vaak voor een eigen Fado wordt aangezien.

Fado

Fado Cuf

De Fado Cuf is een traditionele Fado van Alfredo Marceneiro, met een soepele melodie die zowel langzame, zware teksten draagt als snellere, lichtere. De naam is hoogstwaarschijnlijk een eerbetoon aan de CUF-groep, die het scheepsbouwbedrijf opslokte waar de componist als meubelmaker werkte.

Fado

Fado Menor com Versículo

Fado Menor com Versículo is de variant die Alfredo Marceneiro van de Fado Menor maakte. Muzikaal is hij de zuivere Menor, op tonica en dominant, maar in de natuurlijke pauze tussen de verzen past hij een kort versículo van twee tot vier lettergrepen, wat de Fado een dubbel rijm geeft.

Fado

Fado Laranjeira

De Fado Laranjeira is een Fado van Alfredo Marceneiro uit de alexandrijnse familie, gezongen in verzen van twaalf lettergrepen, wat hem tot een latere Fado maakt. De naam komt van de eerste tekst die erop werd gezet, over een sinaasappelboom waarin een minnaar de naam van de geliefde kerfde.

Fado

Fado Alexandrino do Marceneiro

Fado Alexandrino do Marceneiro is een alexandrijnse Fado van Alfredo Marceneiro, gezongen in quadras van twaalf lettergrepen. De zanger komt net iets te laat in op de laatste tel van de instrumenten. Zonder die onregelmatigheid zou het geen Fado meer zijn.

Bekijk alles

Meer fadista’s

Amália Rodrigues

Fadista

Amália Rodrigues

Ze verkocht fruit aan een kade in Lissabon en stond uiteindelijk op het podium van de Olympia in Parijs. Amália Rodrigues (1920-1999) sleepte de Fado de twintigste eeuw in, zette hem op woorden van Camões en van dichters die nog leefden, en gaf hem aan de wereld. Zo iemand heeft Portugal sindsdien niet meer voortgebracht.

Lees meer over Amália Rodrigues
Mariza

Fadista

Mariza

Voordat ze Mariza was, zong ze covers in Lissabonse bars en weigerde ze Fado te zingen op een tournee door Canada. Binnen een paar jaar was ze de internationaal meest vooraanstaande stem van het genre.

Lees meer over Mariza
Camané

Fadista

Camané

Op zijn dertiende won hij de Grande Noite do Fado. Daarna bouwde hij een loopbaan op met een eigen repertoire en liet hij de liederen liggen die al van Amália en Carlos do Carmo waren.

Lees meer over Camané
Mísia

Fadista

Mísia

Ze bouwde haar carrière van buiten naar binnen op: ze bracht de Fado naar de concertzalen van Europa, zonder te groeien in de traditionele Portugese Fadohuizen.

Lees meer over Mísia
Bekijk alles