Gisela João

Gisela João groeide op in Barcelos, zong in de bars van de Ribeira in Porto en nam in 2013 Lissabon met storm in. Nu is ze een van de meest onderscheidende stemmen van de hedendaagse Fado.

Gisela João, Fadista

De meeste fadista’s komen uit Lissabon. Gisela João niet.

Ze werd op 6 november 1983 in Barcelos geboren, als oudste van zeven kinderen in een gezin dat in de plaatselijke textielindustrie werkte. Barcelos is een kleine stad in de Minho, een half uur van Braga en een uur van Porto. Het staat bekend om de haan en de donderdagmarkt. Niet bepaald een plek die van oudsher met Fado wordt geassocieerd.

En toch zat ze daar, op haar achtste of negende, mee te zingen met Amália op de radio. Op haar tiende werd ze door klasgenoten geplaagd omdat ze van Fado hield, en op haar zestiende klom ze op het kleine podium van de Adega Lusitana in Barcelos om voor vreemden te zingen. Begin twintig verhuisde ze naar Porto om design te studeren, belandde ze in het bohemienmilieu van de Ribeira en zong ze zo’n zes jaar in Fadohuizen aan de rivier voordat ze rond 2010 eindelijk de stap naar Lissabon zette.

In 2013 stond ze met haar plaat op nummer één in Portugal.

‘Ik heb de Fado niet gekozen. De Fado heeft mij gekozen.’

Gisela João, in een interview

Van Barcelos naar de Ribeira

De meeste grote fadista’s hebben een Lissabonse wijk aan hun naam hangen. Amália had Alcântara. Carminho heeft de wijk Estrela. Mariza kwam uit de Mouraria. Gisela João kwam uit een jeugd in een textielstadje in het noorden, via de zangcircuits van Barcelos en de Ribeira do Porto, en die route bepaalde wat voor zangeres ze werd.

De jaren in de Ribeira hebben haar gevormd. Ze stond nog niet op het podium van Casa da Música. Ze zong in de kleine Fadobars langs de kade van Porto, waar het publiek er vlak bij zit en niemand je als een ster behandelt. In interviews heeft ze gezegd dat ze daar bijna bij toeval terechtkwam, meegezogen in de bohemienkring van de stad terwijl ze modeontwerp studeerde. Zes jaar lang, vier of vijf sets per week, leerde ze een zaal vasthouden zonder versterking.

Toen ze eindelijk naar Lissabon verhuisde, ging ze meteen naar de huizen waar serieuze fadista’s hun strepen verdienen: Sr. Vinho, Tasca da Bela, Mesa de Frades. Vooral bij Mesa de Frades begon de Lissabonse Fadowereld op te letten. Het is een betegelde voormalige kapel bij kaarslicht in Alfama, de oude wijk onder het kasteel, het soort zaal waar reputaties set na set worden gemaakt.

Het album uit 2013 dat alles veranderde

Haar debuut onder eigen naam kwam in juli 2013 uit bij het label Valentim de Carvalho, geproduceerd door Frederico Pereira. Het ging rechtstreeks naar nummer één in de Portugese albumlijst en bleef daar twee weken staan. Goud, daarna platina. De Prémio Amália voor beste nieuwkomer op de achtste gala, de Prémio José Afonso in 2014, een Globo de Ouro voor beste solo-uitvoerder, GQ’s Vrouw van het Jaar in 2015. De jury van de José Afonso-prijs noemde haar ‘de beste stem die sinds Amália is opgekomen’. Critici begonnen de plaat een van de belangrijkste Portugese debuten van de eeuw te noemen.

Hoe klonk het album eigenlijk? Vooral traditionele Fado, gezongen met een stem die op niemand anders leek: dieper dan die van de meeste zangeressen uit de generatie van Mariza, droger dan de Amália-traditie, meer declamerend dan versierd. Ze leunt niet op het beroemde Fadovibrato. Ze leunt op de woorden.

Op het podium gedroeg ze zich ook niet zoals een fadista hoorde te doen. De zwarte sjaal was nergens te bekennen. Ze verscheen in korte jurkjes, met zichtbare tatoeages en sneakers aan, sprong heen en weer tussen de verzen, gebaarde wild en praatte tussen de nummers met het publiek. Haar eigen woorden: ‘Ik kwam binnen in mijn korte jurkjes, met mijn tatoeages, en trad op in sneakers.’ Een deel van de traditionalisten schrok ervan. De rest kocht gewoon kaartjes.

Nua, AuRora, Inquieta

Er zijn sindsdien drie studioalbums bijgekomen, en elk gaat een stukje verder weg van het formaat van de Fadohuizen.

Nua (Valentim de Carvalho, november 2016) werd opnieuw geproduceerd door Frederico Pereira. Teksten en muziek kwamen van Capicua, Cartola, het traditionele Fadorepertoire en een handvol hedendaagse componisten. Voor veel luisteraars was ‘Noite de S. João’ het hoogtepunt, een tekst van Capicua op de melodie van de traditionele Fado Triplicado. Op dit album begon ze haar eigen kader voor de muziek te schrijven: ze koos tekstschrijvers die niet de vaste namen waren en mengde rappers en Braziliaanse sambacomponisten door een Fadoplaat zonder daar ophef over te maken.

AuRora (2021) was de sprong. Ze produceerde het samen met Michael League van Snarky Puppy en geluidstechnicus Nic Hard, en nam op tussen Lissabon en Barcelona. Voor het eerst waren de meeste nummers van haarzelf, woorden en muziek. De arrangementen openden zich voor orkeststrijkers, Portugese gitaar, piano en synthesizer. Het album leest als een plaat over het einde van een relatie, of liever over wat daarna komt, van binnenuit geschreven en gezongen. Nummers als ‘Tábuas do Palco’ (deel I tot en met III) en ‘Saia da Herança’ vormen de ankers.

Inquieta (februari 2025), haar meest recente, werd gemaakt voor de vijftigste verjaardag van de Anjerrevolutie. Ze produceerde het samen met Luís ‘Twins’ Pereira in Twinville Studios in Carcavelos. Het repertoire gaat terug naar het liedboek van de Portugese politiek geëngageerde zangers: José Afonso voorop, maar ook ‘Inquietação’ van José Mário Branco, ‘E Depois do Adeus’ van Paulo de Carvalho (het lied dat op 25 april 1974 het sein gaf voor de revolutie) en een lied van Sérgio Godinho dat samen met Capicua opnieuw werd opgepakt. Het is de lezing van een Fadozangeres van de muziek die de dictatuur ten val bracht. Het album werd in de Portugese pers breed geprezen als een van haar sterkste.

Van Casa da Música tot de Coliseu

Lees je dit op een pagina over Porto, dan loont het om Gisela João’s loopbaan juist langs de zalen van Porto te volgen. Sinds haar debuut speelt ze herhaaldelijk in Casa da Música, de grote concertzaal van de stad. De Coliseu do Porto is bijna een vaste afspraak geworden: ze presenteerde er in november 2021 AuRora, nam in 2025 deel aan een solidariteitsconcert met GNR en Ornatos Violeta en had in januari 2026 op hetzelfde podium een datum met de tournee van Inquieta. Voor een fadista uit Barcelos is de Coliseu do Porto het dichtst wat je bij een thuiszaal kunt krijgen.

Ook buiten Portugal toert ze veel: Frankrijk, België, Engeland, Zwitserland, Spanje, Duitsland en Brazilië, Eurosonic Noorderslag in 2016, het New Jersey Performing Arts Center in Newark en het Schimmel Center in New York voor het Fado Festival van 2017. Ze kwam ook in Macau, waar ze in 2007 voor het eerst naartoe reisde, lang voordat er platen waren.

Een noordelijke stem in een Lissabonse traditie

In de jaren nul zocht de Fado uit wat hij met zichzelf aan moest na Amália en Carlos do Carmo, en na de lange Mariza-golf die op hen volgde. De generatie van de Novo Fado groeide op onder die vraag. Gisela João beantwoordde haar door de regels rond de presentatie te negeren en toch dicht bij de kern van de muziek te blijven. Ze zingt alsof ze een gesprek met het lied voert, niet alsof ze een traditie reproduceert. De stem is die van iemand die de Fado aan de keukentafel leerde, voor een radio in het huis van een textielarbeider in Barcelos. Er zit het noorden in, de ongepolijste rechtstreeksheid die iedereen herkent die tijd in de Minho heeft doorgebracht.

Wij denken ook dat ze een van de weinige artiesten van haar generatie is die het Fadopubliek buiten Portugal actief uitbreidt zonder de muziek daarvoor te verzachten. Het debuut van 2013 was een visitekaartje. AuRora werd iets persoonlijkers, een emotioneel album rond haar eigen schrijven, terwijl Inquieta op zijn stille manier een politiek album is. Samen lezen ze als een samenhangend oeuvre van een zangeres die nog maar begin veertig is, met nog genoeg platen te maken.

Heb je haar nog nooit live gezien, dan is de Coliseu do Porto, waar ze steeds terugkomt, de voor de hand liggende plek om te beginnen. Heb je haar wel gezien, dan weet je het al.

Meer fadista’s

Amália Rodrigues

Fadista

Amália Rodrigues

Ze verkocht fruit aan een kade in Lissabon en stond uiteindelijk op het podium van de Olympia in Parijs. Amália Rodrigues (1920-1999) sleepte de Fado de twintigste eeuw in, zette hem op woorden van Camões en van dichters die nog leefden, en gaf hem aan de wereld. Zo iemand heeft Portugal sindsdien niet meer voortgebracht.

Lees meer over Amália Rodrigues
Mariza

Fadista

Mariza

Voordat ze Mariza was, zong ze covers in Lissabonse bars en weigerde ze Fado te zingen op een tournee door Canada. Binnen een paar jaar was ze de internationaal meest vooraanstaande stem van het genre.

Lees meer over Mariza
Camané

Fadista

Camané

Op zijn dertiende won hij de Grande Noite do Fado. Daarna bouwde hij een loopbaan op met een eigen repertoire en liet hij de liederen liggen die al van Amália en Carlos do Carmo waren.

Lees meer over Camané
Bekijk alles