Sandra Correia werd in 1973 geboren in Santa Maria da Feira, in een klein dorp dat Fornos heet, en leerde zingen voordat ze veel anders leerde. Haar vader was musicus, het huis stond vol muziek, en toen ze drie was, had ze Amália Rodrigues al ontdekt. Op haar elfde kon ze Amália’s hele repertoire uit het hoofd zingen. Op haar zestiende was ze professional.
Achteraf lijkt dat een nette volgorde, maar een plan was het niet: het gebeurde gewoon.
Tegenwoordig heeft ze een eigen Fadohuis in Vila Nova de Gaia, aan de zuidoever van de Douro, met uitzicht op Porto. Daarvoor was ze zeven jaar vaste fadista in Clube de Fado in Alfama. En nog daarvoor, in 2009, zong ze in hetzelfde jaar in Porto en Londen, tussen een residentie in Janelas do Fado en zes maanden in O Fado in Londen.
‘Fado is, zonder dat ik weet hoe of waarom, gewoon met mij geboren.’
Sandra Correia
Van Santa Maria da Feira naar het podium
De vroege biografie is arm aan mijlpalen, omdat er weinig tijd tussen zat. Op haar elfde begon ze publiek op te treden, bij plaatselijke verenigingen en op festivals rond Aveiro. Op haar zestiende werd ze professional, al telt ze dat vanaf haar eerste optreden: ‘Desde o primeiro espetáculo. Canto desde pequenina, mas, assim que pisei o primeiro palco, já cantei como profissional.’
Wat ze zong, was vanaf het begin Amália. Het hele liedboek. Zo’n basis bepaalt vaak het instinct van een fadista voor het oudere repertoire, en je hoort het in haar opnames: ze is thuis in de Fado Menor en de Fado Cravo, de structurele Fado’s waarin de zangeres het gewicht zonder versiering moet dragen. Een recensent van haar album Perspectiva uit 2015 zei het goed toen hij haar ‘geen zangeres als alle andere op het Portugese kunsttoneel’ noemde, ‘maar iemand aan wie de Fado zich heeft vastgeklampt om zijn voortbestaan als “stijl” te verzekeren’.
Haar stijl is niet luid. De stem heeft het bijzondere timbre dat Portugese luisteraars met het woord velha omschrijven, een ‘oude smaak’ in een relatief jong instrument. Het is het soort stem dat in een kleine stenen zaal past zonder microfoon, en Fadohuizen zijn kleine stenen zalen.
Eerst Porto, dan Lissabon, dan terug
Sandra Correia’s band met Porto is ouder dan de meeste mensen beseffen. Haar eerste vaste plek in een Fadohuis was niet in Lissabon maar in Porto, in 2007, en in 2009 kwam ze bij de cast van Janelas do Fado, toen een van de belangrijkste Fadoplekken van de stad. Tussen 2010 en 2013 maakte ze deel uit van de productie Fado in Porto, een terugkerende show die langs de podia van de stad toerde.
In 2014 verhuisde ze naar Lissabon voor een vaste plek in Clube de Fado, het huis in Alfama onder leiding van Mário Pacheco. Ze bleef er zeven jaar. Dat is lang om in andermans zaal te zingen, en naar alle verhalen verdiepte het haar werk: Mário Pacheco zelf speelt op haar opnames Portugese gitaar, naast Ângelo Freire, twee van de meest gerespecteerde gitaristen van dit moment.
In 2021 opende ze haar eigen huis. Fado Português staat in Vila Nova de Gaia, in Rua Valente Perfeito, met uitzicht over de rivier op de Ribeira van Porto. Ze is eigenaar en op de meeste avonden de hoofdstem, bijgestaan door een vaste cast en een wisselende rij gast-fadista’s. De zaal is elke avond open van 20.00 tot 01.00 uur.
Het veelzeggendste detail is volgens ons dat ze is teruggekomen. Lissabon is waar Fadocarrières worden gemaakt. Voor Gaia kiezen was een statement, geen noodoplossing.
Drie platen, vooral eigen werk
Sandra Correia heeft drie albums uitgebracht, alle drie zwaarder op eigen materiaal dan op het standaardrepertoire.
Ao Vivo (2012) is het live-document. Het toont haar op het podium, waar de meeste fadista’s op hun best zijn en waar haar frasering het duidelijkst te lezen is.
Perspectiva (2015) is de studioplaat die haar publiek vergrootte. Eigen composities staan naast structurele klassiekers als Fado Menor en Fado Cravo. De productie was van Valter Rolo, de arrangementen van Lino Guerreiro, met Mário Pacheco en Ângelo Freire op Portugese gitaar.
Aqui Existo (2018) is de meest ambitieuze van de drie. De titelsong is op een gedicht van Rosa Lobato de Faria gezet, met muziek van Mário Pacheco. Het album werd door de Independent Music Awards in New York genomineerd onder de beste van dat jaar in zijn categorie, een prijs die doorgaans weinig aandacht aan Fado besteedt. Een televisiespecial uit 2021 droeg dezelfde titel en zond een volledige uitvoering van de plaat uit.
Buiten de studio toerde ze door Spanje, Frankrijk, Oostenrijk, Marokko en Israël. Ze trad op op het Felicja Blumental International Music Festival in Tel Aviv (2015), het Festival International des Cordes Pincées in Rabat (2016) en WOMEX 2016. Niets daarvan is het gebruikelijke toerparcours van de Portugese diaspora. Het is het wereldmuziekcircuit, een ander publiek en een andere test.
Wat ze over Fado zegt
Interviews met Sandra Correia komen steeds op dezelfde handvol ideeën uit, en ze verwoordt ze helder.
Over het emotionele register van de Fado zet ze zich af tegen het cliché: ‘O Fado não é triste. Nem triste nem alegre. É o que os poemas ditarem.’ De Fado is niet droevig en niet vrolijk, hij is wat de gedichten dicteren. Dat is het standpunt van een werkende fadista. Het is aan het gedicht om de kleur te bepalen, niet aan de zangeres om een stemming te spelen.
Over wat er in een Fadozaal nodig is: ‘O silêncio é fundamental, seja onde for que haja Fado.’ Stilte is de voorwaarde. Zonder stilte werkt niets anders.
Over waarom elk Fadohuis anders aanvoelt: ‘As casas de Fado são todas diferentes porque se trata de alma.’ Ze zijn allemaal anders omdat het om ziel gaat, niet om formaat. Het formaat kun je kopiëren. De rest niet.
En over waar het publiek, ruim dertig jaar in haar loopbaan, nog steeds om vraagt: ‘A Amália continua a bater o recorde nos pedidos.’ Amália is nog altijd de meest gevraagde naam. Sommige dingen veranderen niet.
Waar je haar kunt horen
Fado Português, haar eigen huis, is de betrouwbaarste plek. Vila Nova de Gaia, Rua Valente Perfeito 275, met optredens elke avond. Sandra Correia treedt er regelmatig op als onderdeel van de vaste cast, naast gast-fadista’s die ze uit de bredere scene uitnodigt.
Wie eerst haar platen wil horen, begint het best met Aqui Existo. Perspectiva als je de meer traditionele structurele Fado’s wilt. Ao Vivo als je haar liever op het podium hoort dan in de studio.
Ze zingt professioneel sinds 1989. Dat zijn nu 37 jaar, de laatste vijf als eigenaar van de zaal waarin ze zingt. Zo sluit de cirkel zich: ze begon in het noorden, maakte haar naam in Lissabon en ging terug naar het noorden om iets van zichzelf te bouwen.