Melodie Fado
Tradycyjne melodie Fado nie są zamkniętymi kompozycjami, tylko harmonicznym i melodycznym szkieletem, który każdy śpiewak kształtuje na nowo, kiedy śpiewa. Dlatego nie ma do nich oficjalnych nut. Przedstawiamy tu te „standardy” Fado i stale dodajemy kolejne.
Filary Fado
U źródeł gatunku stoją trzy anonimowe melodie: Menor, Corrido i Mouraria. Niemal wszystko inne w repertuarze porównuje się właśnie z nimi.
Fado Menor
Jedno z trzech podstawowych Fados, śpiewane w tonacji molowej. Najłatwiejsze do zagrania i, jak powszechnie się uważa, najtrudniejsze do dobrego zaśpiewania.
Czytaj dalejFado Corrido
Jedno z trzech Fado macierzystych, anonimowe i stare. Płynie od quadra do quadra na jednej powtarzającej się melodii, często w quadras z wersami siedmiozgłoskowymi.
Czytaj dalejFado Mouraria
Jedno z trzech podstawowych Fados, w tonacji durowej. Historycznie w nim toczył się despique, improwizowany pojedynek poetycki między śpiewakami.
Czytaj dalejWszystkie melodie
Fado da Adiça
Jedno z najbardziej rozpoznawalnych Fados w portugalskim repertuarze. Armandinho skomponował Fado da Adiça na początku XX wieku i od tamtej pory gra się je w lokalach z Fado i na ulicznych rogach. Melodia w większości trzyma się tonacji durowej, z jednym przejściem do moll, które odróżnia ją od Fado Corrido.
Czytaj dalejFado Manganine
Fado Manganine to tradycyjne Fado skomponowane przez Armandinho, które doczekało się tylko jednego czy dwóch nagrań. Alice Maria zaśpiewała je z tekstem Voltei a Teu Lado, autorstwa António Campos.
Czytaj dalejFado Alexandrino Estoril
Fado Alexandrino Estoril bierze nazwę od miejscowości, w której Armandinho je skomponował. Madalena de Melo nagrała je w 1928 roku, z kompozytorem na gitarze portugalskiej.
Czytaj dalejFado Alexandrino Antigo
Fado Alexandrino Antigo skomponował Armandinho, podobnie jak Fado Alexandrino Estoril. Dziś rzadko trafiają do niego nowe teksty, bo poeci prawie przestali pisać wersem dwunastosylabowym.
Czytaj dalejFado Alfacinha
Fado Alfacinha to lekka, pogodna melodia, którą skomponował gitarzysta Jaime Santos. Alfacinha to słowo na rodowitego lizbończyka, a melodię śpiewali śpiewacy Fado z Mouraria i Alfamy jako rodzaj muzycznego prawa do miasta.
Czytaj dalejFado Amora
Fado Amora, skomponowane przez Joaquima Camposa, jest łagodne, ale nie sentymentalne, z mollowym prądem pod spodem. Jest w rytmie walca, na 3/4, a nie na zwykłe 4/4.
Czytaj dalejFado Anadia
Fado Anadia skomponował José Maria dos Cavalinhos w połowie XIX wieku i zadedykował je hrabiemu Anadii, miłośnikowi Fado. Śpiewa się je w tonacji molowej, z krótkim refrenem instrumentalnym między quadras, i często myli się je z Fado Peixincha.
Czytaj dalejFado Artilheiro
Fado Artilheiro wyróżnia się w repertuarze mocniejszym pędem rytmicznym: w linii basu jest ruch do przodu, którego większość Fados unika. Wynagradza śpiewaków, którzy potrafią utrzymać puls bez przyspieszania.
Czytaj dalejFado Alberto
Fado Alberto skomponował gitarzysta klasyczny Miguel Ramos i zadedykował je śpiewakowi Fado Alberto Correia. Śpiewa się je do quadras w wersach po dziesięć sylab.
Czytaj dalejFado Vianinha
Fado Vianinha to najsłynniejsze Fado, jakie ma na koncie Francisco Viana, śpiewak Fado zwany Vianinha. Jest w tonacji durowej, ale ze skomplikowanymi przejściami przez kilka tonacji i zalicza się do Fados à séria, tych, które udźwigną gęsty tekst.
Czytaj dalejFado Cravo
Fado Cravo, zwane też Fado do Cravo, to muzycznie proste Fado skomponowane przez Alfreda Marceneira. Nazwa pochodzi od wczesnego tekstu Cravo Fernanda Tellesa, który wyszedł z użycia, gdy jego miejsce zajął inny tekst, Viela Guilherme Pereiry da Rosy.
Czytaj dalejFado Tango
Fado Tango to dramatyczne Fado, które skomponował Joaquim Campos, najwyraźniejszy przykład skali hiszpańskiej, jego znaku kompozytorskiego. Wśród jego Fados stoi na wysokim, dramatycznym końcu skali emocji, powyżej lżejszego Rosita i pośredniego Amora.
Czytaj dalejFado Carriche
Fado Carriche zaczęło jako piosenka w duchu Fado (afadistada) kompozytora Raula Ferrão, a Fado stało się dopiero dzięki nawykom interpretacyjnym śpiewaków, wzorcowemu przypadkowi afadistamento. Akompaniament to czyste arpeggio na gitarze portugalskiej i gitarze klasycznej, bez zwykłych rytmów Fado.
Czytaj dalejFado Meia-Noite
Fado Meia-Noite śpiewa się w tonacji molowej i jest bardzo bliskie Fado Menor; odróżnia je dodatkowe odwołanie do subdominanty, które prowadzi je przez trzy pozycje. Należy do rodziny popularnych Fados bez ustalonego autora, a nazwa pochodzi od tekstu, który zaczyna się o północy.
Czytaj dalejFado Primavera
Fado Primavera jest muzycznie proste, zbudowane na trzech tonacjach, i należy do najczęściej śpiewanych dziś w lokalach z Fado. Nazwę wzięło od wiersza Primavera, który David Mourão-Ferreira napisał dla śpiewaczki Amália w 1953 roku, pierwszego owocu ich współpracy.
Czytaj dalejFado Bailado
Fado Bailado skomponował Alfredo Marceneiro, z dużymi pauzami między wersami. Tę melodię Amália Rodrigues zaśpiewała w 1962 roku jako Estranha Forma de Vida, do własnego tekstu. Wersja stała się tak słynna, że często bierze się ją za odrębne Fado.
Czytaj dalejFado Margarida
Fado Margarida, znane też w liczbie mnogiej jako Fado Margaridas, skomponował grający na gitarze klasycznej Miguel Ramos. Należy do tradycyjnych Fados zwrotkowych, do których Carlos do Carmo wrócił na albumie z 1986 roku Mais do que Amor é Amar, śpiewając je do wiersza Carta a Ângela autorstwa Carlos de Oliveira.
Czytaj dalejFado Menor do Porto
Fado Menor do Porto skomponował gitarzysta z Porto, Joaquim José Cavalheiro Júnior. Choć jest molowe, zapożycza skalę hiszpańską, andaluzyjską barwę o posmaku flamenco, która odróżnia je od starszego Fado Menor de Évora.
Czytaj dalejFado Zé Negro
Fado Zé Negro to melodia ceniona za bogactwo tonalne, zmieniająca tonację z wersu na wers. Skomponował ją Francisco José Marques, a nazwę wzięła od jego przezwiska.
Czytaj dalejFado Vitória
Fado Vitória to jedno z wielkich Fados komponowanych: niesie zarówno popularny tekst Igreja de Santo Estêvão, jak i uczony Povo que Lavas no Rio, który śpiewała Amália Rodrigues.
Czytaj dalejFado Esmeraldinha
Fado Esmeraldinha to tradycyjne Fado, śpiewane przez Carlosa Ramosa z tekstem, który wychwala brzydką kobietę.
Czytaj dalejFado Súplica
Fado Súplica skomponował gitarzysta klasyczny Armando Machado. Śpiewa się je w wersach dziesięciosylabowych, a jego rozpiętość tonalna prowadzi przez kilka tonacji i jest tak wymagająca, że wykonanie brzmi jak modlitwa.
Czytaj dalejFado Liças
Fado Liças, skomponowane przez Armanda Machado, to względnie nowoczesne tradycyjne Fado w wersie dziesięciozgłoskowym, niesione przez Marię de Lourdes Machado i Marię Teresę de Noronha.
Czytaj dalejFado Dois Tons
Fado Dois Tons przechyla się między częścią durową a molową, łącząc Corrido z Menor, i najlepiej znane jest z interpretacji Alberta Costy.
Czytaj dalejFado das Tamanquinhas
Fado das Tamanquinhas to tradycyjne Fado w tonacji molowej, śpiewane strofami pięciowersowymi. Nazwa przetrwała po zapomnianym pierwszym tekście poświęconym varinas z Lizbony.
Czytaj dalejFado Acácio
Fado Acácio wychodzi poza zestaw Corrido, Menor i Mouraria w stronę skali hiszpańskiej i niesie po jednej w każdej ze swoich dwóch części. Do dziś śpiewa się je codziennie, w tradycyjnym Fado i w Fado vadio.
Czytaj dalejFado Rosita
Fado Rosita to żywe Fado, które skomponował Joaquim Campos. Nazwał je na cześć swojej towarzyszki Rosa Maria i dał mu skalę hiszpańską, która stała się znakiem rozpoznawczym kompozytora.
Czytaj dalejFado Perseguição
Fado Perseguição skomponował w 1930 roku gitarzysta Jorge Carlos da Maia do operetki A História do Fado, a nagrywano je przez dziesięciolecia, od nagrania Maria Alice z 1936 roku po nagranie Camané z 2001 roku.
Czytaj dalejFado Cuf
Fado Cuf to tradycyjne Fado Alfreda Marceneira, którego elastyczna melodia niesie zarówno wolne, ciężkie teksty, jak i szybsze, lżejsze. Nazwa najpewniej oddaje hołd grupie CUF, która wchłonęła stocznię, gdzie kompozytor pracował jako stolarz.
Czytaj dalejFado Puxavante
Fado Puxavante należy do najstarszych i najprostszych Fados w repertuarze: zaczyna się w tonacji durowej, a w drugiej części przechodzi do tonacji molowej o ton wyżej. Ten schemat stał się wzorem dla całej rodziny Fados, a o jego autorstwo spierano się przez dziesięciolecia.
Czytaj dalejFado Menor com Versículo
Fado Menor com Versículo to wariant Fado Menor, który stworzył Alfredo Marceneiro. Muzycznie jest to czyste Menor, na tonice i dominancie, ale w naturalną pauzę między wersami wpasowany jest krótki versículo o dwóch do czterech sylab, co daje Fado podwójny rym.
Czytaj dalejFado Macau
Fado Macau to misterne Fado, które przechodzi przez kilka tonacji i przy pierwszym słuchaniu trudno za nim nadążyć. Spór o autorstwo toczy się między gitarzystą Jaime Santos a grającym na gitarze klasycznej Adriano Ruiz Batista. Pochodzenie nazwy jest nieznane.
Czytaj dalejFado Laranjeira
Fado Laranjeira Alfreda Marceneira należy do rodziny aleksandryjskiej, śpiewane jest wersem dwunastozgłoskowym, co każe zaliczyć je do Fado późniejszych. Nazwa pochodzi od pierwszego tekstu, który do niego dopasowano, o pomarańczowym drzewie, w którym zakochany wyrzeźbił imię ukochanej.
Czytaj dalejFado Alexandrino do Marceneiro
Fado Alexandrino do Marceneiro to Fado aleksandryńskie skomponowane przez Alfredo Marceneiro i śpiewane do dwunastosylabowych quadras. Śpiewak wchodzi odrobinę za późno na ostatnim uderzeniu instrumentów, a ta nieregularność jest czymś, bez czego przestałoby być Fado.
Czytaj dalejFado Latino
Fado Latino skomponował gitarzysta klasyczny Miguel Ramos, autor Fado Alberto i Fado Margarida. Śpiewa się je wersem dziesięciozgłoskowym, co umieszcza je w późniejszym etapie tradycji, długo po Fado z XIX wieku śpiewanych w quadras.
Czytaj dalejFado Lopes
Fado Lopes to żywe Fado, którego autorem ma być José Lopes, gitarzysta z przełomu XIX i XX wieku, pracujący jako woźnica w pałacu królewskim. Niewiele więcej o nim wiadomo, a jego nazwisko nosi tylko to jedno Fado, śpiewane w siedmiosylabowych quadras.
Czytaj dalejFado dos Três Bairros
Fado dos Três Bairros to melodia, którą skomponował gitarzysta Casimiro Ramos, śpiewana strofami sześciowersowymi. Pozostała żywą częścią repertuaru na długo po jego życiu: Camané i Joana Amendoeira nagrali ją w latach dwutysięcznych, każde do świeżo napisanego tekstu.
Czytaj dalej